RSS

Για ένα νέο κοινωνικό σχέδιο

09 Ιαν.
  • Το παρακάτω κείμενο έχει συνταχθεί και υποστηρίζεται από το Δίκτυο για την Κοινωνική Αλλαγή

Κατά τη δεκαετία του ΄90 η κεντροαριστερά κατάφερε να επικρατήσει στον ελληνικό και ευρωπαϊκό χώρο. Για να το επιτύχει χρειάστηκε να αναγνωρίσει τη νέα οικονομική πραγματικότητα με την αποδοχή της αγοράς και του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Υιοθέτησε την αρχή ότι οι κοινωνικοί στόχοι μπορούν να επιτευχθούν και μέσω της αξιοποίησης της αγοράς. Προσέφερε ένα καινούργιο μείγμα ικανότητας μακροοικονομικής διαχείρισης παράλληλα με τις πολιτικές προσφοράς κοινωνικών υπηρεσιών. Ειδικότερα στην Ελλάδα την περίοδο αυτή, το εκσυγχρονιστικό ΠΑΣΟΚ συνδέθηκε μεταξύ άλλων με ένα ευρύτατο πρόγραμμα υποδομών μεταφοράς και επικοινωνίας.

Το νέο μείγμα που παρουσίασε η κεντροαριστερά είχε όμως και τα μειονεκτήματά του. Άφησε τις κυβερνήσεις της ευάλωτες στην κριτική ότι μετατράπηκαν σε υπερασπιστές των αγορών, της ευελιξίας της εργασίας και κατά προέκταση ότι αποκόπηκαν από τα προβλήματα των παραδοσιακών λαϊκών στρωμάτων. Ειδικότερα η ελληνική κεντροαριστερά εγκαλείται για τη μη διάχυση της ανάπτυξης προς τα μη προνομιούχα κοινωνικά στρώματα τα οποία αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της κοινωνικής της διαστρωμάτωσης.

Επιπλέον η σημαντική ικανότητα προσαρμοστικότητας που επέδειξε δεν έφτασε μέχρι το σημείο να εντάξει σε μια κοινωνική προοπτική θέματα όπως η επιχειρηματικότητα, η καινοτομία, οι νέες οικονομίες, η νέα τεχνολογία, η Δια Βίου Μάθηση κ.α. γεγονός που την απομάκρυνε από δυναμικά κοινωνικοοικονομικά στρώματα. Κρίσιμες αλλαγές όπως ο μετασχηματισμός του κράτους έμειναν μετέωρες. Αποτέλεσμα είναι η αμφισβήτηση τόσο από τμήματα της κοινωνίας που αντιμετωπίζουν την κοινωνική περιθωριοποίηση όσο και από τμήματα του μεσαίου χώρου.

Με την έναρξη της δεκαετίας του 2000 η κεντροαριστερά βρίσκεται στην ανάγκη επανεξέτασης τόσο του παραγωγικού/αναπτυξιακού μοντέλου που επαγγέλλεται όσο και της διασφάλισης της κοινωνικής ισότητας που αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητάς της. Εκείνο που λείπει είναι ένα κοινωνικοοικονομικό σχέδιο και ένας πολιτικός λόγος για τη νέα εποχή. Στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, είναι αναγκαία μια ανασύνθεση της κεντροαριστεράς στα περιβάλλοντα των νέων οικονομιών, των μεταβολών στους χώρους εργασίας, της πολυμορφίας στις τοπικές κοινότητες και των μετασχηματισμών στις κοινωνικές και πολιτισμικές ταυτότητες. Χρειάζεται να αναμετρηθεί με καινούργια προβλήματα όπως οι επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών, η βιώσιμη ανάπτυξη, η διαχείριση της αβεβαιότητας και των κινδύνων που εγκυμονούν οι σημερινές κοινωνίες. Στόχος της μετα-εκσυγχρονιστικής κεντροαριστεράς είναι ο προσανατολισμός στο μέλλον και η ανάδειξή της σε παράγοντα δημιουργικών αλλαγών και βελτίωσης των ευκαιριών ζωής για όλους τους πολίτες.

Αν η κεντροαριστερά θέλει να καθοδηγήσει την πολιτική ατζέντα της νέας εποχής, πρέπει να αναπτύξει μια καινούργια κοινωνική χάρτα που να προσδιορίζει τι είναι και τι θέλει να επιτύχει. Ειδικότερα χρειάζεται να επεξεργασθεί και να παρουσιάσει ένα σχέδιο για το κοινωνικό μέλλον με επίκεντρο τις αναδυόμενες οικονομίες και κοινωνίες της γνώσης. Καθώς η γνώση γίνεται ατμομηχανή της οικονομικής ανάπτυξης, το συγκριτικό πλεονέκτημα των κρατών είναι η δημιουργία, η εφαρμογή και η αξιοποίηση της γνώσης σε προϊόντα και υπηρεσίες. Η κεντροαριστερά μπορεί κατεξοχήν να συνδέσει την κατοχύρωση της οικονομίας της γνώσης με την καινοτομία, την επιχειρηματικότητα παράλληλα με την κοινωνική συνοχή και την ισότητα ευκαιριών. Χρειάζεται για το σκοπό αυτό να εξηγήσει πρακτικά στους πολίτες πως αυτό μπορεί να επιτευχθεί και πώς θα βελτιωθεί η ζωή τους.

Το σημαντικό είναι ότι οι αναδυόμενες οικονομίες-κοινωνίες της γνώσης βρίσκονται κοντύτερα στις αξίες της κεντροαριστεράς παρά της κεντροδεξιάς. Και αυτό διότι η βάση των νέων οικονομιών είναι ότι η ανταγωνιστικότητα δεν στηρίζεται πλέον σε μια καθαρή κουλτούρα εξατομίκευσης. Βασίζεται κυρίως στην κουλτούρα της συνεργασίας, των συμπράξεων και των δικτύων στην παραγωγή καινοτομιών και άυλων προϊόντων της γνώσης. Επιπλέον η διάχυση της μάθησης στην κοινωνία είναι αποτέλεσμα μιας κρατικής υποδομής για τη δημιουργία βάσης γνώσεων με άξονα τις νέες τεχνολογίες. Τέλος ο αναπροσανατολισμός προς τις κοινωνίες της γνώσης προϋποθέτει αλλαγές σε όλους τους τομείς του κράτους και της κοινωνίας. Τα παραπάνω συνιστούν αλλαγές που χαρακτηρίζουν την ίδια την ταυτότητα της κεντροαριστεράς.

Στο πλαίσιο αυτό η εκπαίδευση αποτελεί τον πυλώνα της νέας εποχής. Η δημόσια δωρεάν εκπαίδευση αποτελεί μια νέα υπόσχεση δημοκρατίας. Είναι όρος για την κοινωνική κινητικότητα. Για το λόγο αυτό η επένδυση στην παιδεία είναι επένδυση στο κοινωνικό κεφάλαιο, στην βιώσιμη ανάπτυξη με ανθρώπινο πρόσωπο. Για να μπορέσει όμως η εκπαίδευση να διαδραματίσει το ρόλο αυτό, χρειάζεται να αποκτήσει τη δυναμική της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της παραγωγής γνώσεων. Η δυναμική αυτή δεν έχει σχέση με τα σημερινά πλαίσια του συγκεντρωτικού, ιεραρχικού ελληνικού μοντέλου εκπαίδευσης στο οποίο τα πάντα εκπορεύονται άνωθεν. Δημιουργούν έτσι μια μάθηση των «έτοιμων απαντήσεων» και των μηχανιστικών γνώσεων. Ένα μοντέλο που θυμίζει περισσότερο τα βιομηχανικά μοντέλα του προηγούμενου αιώνα παρά τη νέα εποχή της πολυμορφίας, των αλλαγών και της καινοτομίας.

Η νέα εποχή χαρακτηρίζεται από τις «κοινότητες της μάθησης» στις οποίες προτεραιότητα αποκτά η ικανότητα των σχολείων να σχεδιάζουν συνεργατικά περιβάλλοντα μάθησης με τη χρήση του διαδικτύου, να οργανώνουν διδακτικές-παιδαγωγικές καινοτομίες, να συνδέονται με τους χώρους της ζωής, να διαχειρίζονται δημιουργικά τη διαφορετικότητα, να αξιολογούν τα επιτεύγματά τους. Η προοπτική αυτή σημαίνει τον ανασχεδιασμό των συστημάτων εκπαίδευσης σε μια λειτουργία υποστήριξης «από πάνω προς τα κάτω» για μια συνεχή βελτίωση «από κάτω προς τα πάνω».

Τα παραπάνω είναι θέματα που επανέρχονται συνεχώς στις συζητήσεις του κεντροαριστερού χώρου. Το ζητούμενο όμως δεν είναι η ρητορική επανάληψή τους όσο η ένταξή τους σε ένα σχέδιο εφαρμογής. Οι συντάκτες του κειμένου αυτού πιστεύουν ότι οι διαδικασίες εκπόνησης και εφαρμογής του σχεδίου είναι ένα κεντρικό πολιτικό θέμα. Παραπέμπει κατ’ ευθείαν στις μορφές οργάνωσης, λειτουργίας και συλλογικότητας του παραταξιακού χώρου της κεντροαριστεράς. Πιστεύουμε ότι η Ηγεσία είναι το κλειδί για μια νέα πορεία στο κοινωνικό μέλλον. Η Ηγεσία είναι φορέας ιδεών και πρακτικών εφαρμογής, καταλύτης της συλλογικής δράσης, οδηγός στις αναμετρήσεις του παρόντος και του μέλλοντος.

Η Ηγεσία δεν είναι μια ατομική υπόθεση, δεν είναι ένας ανταγωνισμός προσώπων και μηχανισμών. Καμιά ηγεσία δε μπορεί από μόνη της να εγγυηθεί το μέλλον, αλλά και καμιά βαθιά κοινωνική αλλαγή δε μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς αναφορά σε μια αντίστοιχη Ηγεσία. Η Ηγεσία είναι η συμπύκνωση και η έκφραση της συλλογικής θέλησης για τις αναγκαίες αλλαγές. Είναι αντανάκλαση μιας συλλογικής ηγεσίας/ηγεμονίας του χώρου ώστε να αναλάβει τις κοινωνικές του ευθύνες. Η κατοχύρωσή της δεν διασφαλίζεται με μερικές αντιπολιτευτικές κορώνες, αλλά κυρίως από τη δυνατότητά της να παρουσιάσει ένα πειστικό εναλλακτικό κοινωνικό πρόγραμμα. Γνωρίσαμε όλο το προηγούμενο διάστημα την αδυναμία επεξεργασίας ενός σχεδίου της κεντροαριστεράς για το μέλλον. Βιώσαμε την επικράτηση των μηχανισμών, τη διαπάλη των «περιβαλλόντων» για τη νομή της κομματικής εξουσίας, το θάμπωμα των ιδεών της, την απόσυρση από τους κοινωνικούς αγώνες.

Η κατάσταση αυτή μπορεί και πρέπει να αλλάξει. Προσβλέπουμε σε ένα ανοικτό κόμμα της κεντροαριστεράς, με συντεταγμένες διαδικασίες και συγχρόνως κοντά στους πολίτες, κόμμα θεσμικό και συγχρόνως κόμμα – εκφραστής των κοινωνικών κινημάτων, των δικτύων και των εθελοντικών οργανώσεων που αναδύονται στην κοινωνία των πολιτών. Προσβλέπουμε σε ένα κόμμα-οργανισμό Μάθησης και Κοινωνικής Δράσης που μπορεί να σχεδιάζει, να εκπέμπει καθαρά μηνύματα, να διαπαιδαγωγεί, να διαλέγεται, να λογοδοτεί, να μαθαίνει από τα λάθη και τις επιτυχίες του, να μετατρέπει τις εμπειρίες και τις γνώσεις των μελών και φίλων του σε δύναμη μετασχηματισμού της κοινωνίας.

Παρά την αίσθηση ότι η κεντροαριστερά βρίσκεται έξω από τα νερά της στα νέα περιβάλλοντα της παγκόσμιας διασύνδεσης και της τοπικής πολυμορφίας, εν τούτοις τα περιβάλλοντα αυτά είναι εκείνα ακριβώς που ευνοούν μια νέα ηγεμονία της. Ηγεμονία στις αλλαγές της νέας εποχής με οδηγό την ισότητα ευκαιριών, τη δίκαιη κοινωνία, τη συμμετοχή και την εμπιστοσύνη των πολιτών. Αλλά για την επίτευξή της χρειάζεται η ίδια η κεντροαριστερά να αναμετρηθεί με τον πολιτικό της λόγο, τις μορφές οργάνωσής της, και τις κοινωνικές της πρακτικές.

 
Σχολιάστε

Posted by στο Ιανουαρίου 9, 2009 in Κεντροαριστερά

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: